Հակոբ Մեղապարտ

Ծննդյան ամսաթիվ` XV Մահվան ամսաթիվ` XVI

Հայ առագին տպագրիչ, հայկական տպագրության սկղբնավորողն ու հիմնադիրը: Գործել է 15¬թդ դ. սկզբներին Վենետիկում: Տեղի գրաձուլող վարպետների մոտ պատրաստել է տվել հայերեն մի տեսակ բոլորագիր եւ գլխագիր տպատառեր, ինչպես եւ զարդագրերի, պատկերների տպատախտակներ: Հակոբ Մեղապարտի տպարանը 1512-1513-ին լույս է ընծայել ՙՈւրբաթագիրք՚, ՙՊատարագատետր՚, ՙԱղթարք՚, ՙՊարզատումար՚, ՙՏաղարան՚: Continue reading Հակոբ Մեղապարտ

Ներսես Շնորհալի

մոտ 1100 – 1173

Ներսես Շնորհալի Դ Կլայեցի, Երգեցող — հայ բանաստեղծ, մատենագիր, երաժիշտ-երգահան, քաղաքական գործիչ — ծնվել է Ծոփաց նահանգի Անձիտ գավառի Ծովք դղյակում: Իշխան Ապիրատ Պահլավունու որդին է, Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունու ծոռը: Continue reading Ներսես Շնորհալի

Լեո

Պատմաբան, հրապարակախոս, գրող

Ծննդյան ամսաթիվ` 14.04.1860 Մահվան ամսաթիվ` 14.11.1932

Առաքել Բաբախանյան Հայ պատմաբան, հրապարակախոս, գրող, գրականագետ: 1924-ին հրավիրվել է Երեւան`դասավանդելու Պետական համալսարանում: Ունի բազմաթիվ աշխատություններ, որոնց մեջ առանձնահատուկ տեղ ունի ՙՀայոց պատմություն՚ եռահատոր աշխատությունը:

Հակոբ Օշական

Հակոբ Օշական
Հակոբ Օշական

Եղեռնից հրաշքով ազատված գրական մեծությունների (Վահան Թեքեյան, Երվանդ Օտյան, Կոստան Զարյան) մեջ էր նաև արձակագիր Հակոբ Քյուֆեճյանը, որը 1920-ից հետո հանդես եկավ Հակոբ Օշական ստորագրությամբ: Հակոբ Օշականը ծնվել է 1883-ին Պոլսի մերձակա Բուրսա քաղաքում, հողազուրկ գյուղացու ընտանիքում: Հինգ տարեկանից զրկվել է հորից: Այրիացած մայրը Բուրսայի մետաքսաթելի մանարանում օրական 14 ժամ չարքաշ աշխատանք կատարելով և հանգստի օրերին հարուստների տներում լվացք անելով է մեծացրել փոքրի Հակոբին ու նաև ապահովել նրա դաստիարակությունը: Continue reading Հակոբ Օշական

Լևոն Շանթ

Ծննդյան ամսաթիվ – 1869 Մահվան ամսաթիվ – 1951

Հայ գրող, մանկավարժ, հասարակական գործիչ։ Ծնվել է գորգի վաճառականի ընտանիքում։ Վաղ հասակում զրկվել է ծնողներից։ Նախնական կրթությունն ստացել է Կ.Պոլսի Սկյուտարի ճեմարանում։ 1884-1891-ին սովորել է Էջմիածնի Գեւորգյան ճեմարանում, 1892-99–ին ուսանել Լայպցիգի, Ենայի, Մյունխենի համալսարաններում՝ խորանալով մանկավարժության եւ հոգեբանության մեջ։ 1899¬ին վերադարձել է Անդրկովկաս, ավելի քան տասը տարի դասավանդել Թիֆլիսի Գայանյան օրիորդաց եւ Երեւանի թեմական դպրոցներում։ Continue reading Լևոն Շանթ

Ղեւոնդ Ալիշան

Ծննդյան ամսաթիվ – 1820 Մահվան ամսաթիվ – 1901

Իսկական անունը` Քերովբե Ալիշանյան Պետրոս-Մարգարի: Հայ բանաստեղծ, պատմաբան, աշխարհագրագետ, թարգմանիչ:

Վենետիկի միաբանության անդամ: Ավարտելով Մխիթարյանների դպրոցը, աշխատել է Վենետիկի Ռափայելյան վարժարանում, այնուհետեւ Փարիզի Մուրադյան վարժարանում: Եղել է ֆրանսիական ակադեմիայի Պատվո լեգիոնի դափնեկիր, Ենայի փիլիսոփայական ակադեմիայի պատվավոր անդամ եւ դոկտոր, անդամակցել իտալական եւ ռուսական գիտական ընկերությունների: Continue reading Ղեւոնդ Ալիշան

Եղիշե

5-րդ դարի հայ պատմագիր: Գրել է պատմական եւ դավանաբանական-մեկնողական երկեր: Ըստ ավանդական կենսագրության, Եղիշեն եղել է Սահակ Պարթեւի եւ Մեսրոպ Մաշտոցի կրտսեր աշակերտներից, 434-ն ուսանել է Ալեքսանդրիայում` Մովսես Խորենացու հետ: Եղել է Ավարայրի ճակատամարտի ականատես եւ գրել է «Վարդանի եւ Հայոց պատերազմի մասին» իր հիմնական պատմական աշխատությունը:

Մեսրոպ Մաշտոց

Մեսրոպ Մաշտոց, (Մաշտոց, Մաշթոց) (361թ․ ապրիլի 5, գյուղ Հացեկաց (Տարոնի գավառում ) – 440թ․ փետրվարի 17, Վաղարշապատ (այժմ Էջմիածին), թաղված Օշականում), հայկական գրի ստեղծող և հայ ինքնուրույն ու թարգմանական գրականության սկզբնավորող (Սահակ Ա Պարթևի հետ), հայ գրության, հայագիր (հայկական) դպրոցի հիմնադիր և հայերի առաջին ուսուցիչ, լուսավորիչ, մշակութային-հասարակական գործիչ, քրիստոնեության քարոզիչ, Հայաստանի եկեղեցու վարդապետ։ Մաշտոցի կյանքի ու գործունեության վերաբերյալ կան վավերական աղբյուրներ, այդ թվում նրա ժամանակակից և դեպքերի ականատես Կորյունի «Վարք Մաշտոցի», նաև Մովսես Խորենացու, Ղազար Փարպեցու, Մովսես Կաղանկատվացու, Կարապետ Սասնեցու ընդարձակ վկայությունները (շուրջ 30 հին և միջնադարյան աղբյուրներ)։ Continue reading Մեսրոպ Մաշտոց

Գրիգոր Նարեկացի

Գրիգոր Նարեկացի (մոտ 951-1003), հայ միջնադարյան հոգևորական, բանաստեղծ և փիլիսոփա։ Հայ գրականության վերածնության հիմնադիր, Հայ վերածնության փիլիսոփայական մտքի գագաթը։

Գրիգոր Նարեկացու հայտնությամբ հայ գեղարվեստական մտածողությունը մտնում է միանգամայն նոր փուլ: Տաղերով և հատկապես «Մատյան ողբերգության» պոեմով իր աստվածային հավատը նա վերածեց խոսքի և գեղարվեստական հյուսվածքին հաղորդեց հոգիների վրա ներգործելու տիրական ազդեցություն: Դա կենդանի խոսք է, որ թափանցում է մարդու հոգու խորքը և ապրեցնում նրան, իսկ եթե հիվանդ է՝ բուժում: Հավատը ենթադրում է կասկածից և քննությունից դուրս նվիրվածություն Աստծուն, Հիսուս Քրիստոսին, Սուրբ Հոգուն և բոլոր նրանց՝ ավետարանիչներին, մարգարեներին ու սուրբերին, ովքեր տարածել են Աստծու խոսքը: Նարեկացին այն ճշմարիտ հավատացյալներից մեկն է, որ դասվեց սուրբերի շարքը և հավերժական փառք նվաճեց իր աստվածային հանճարով: Continue reading Գրիգոր Նարեկացի

Խնկո Ապեր

Խնկո Ապեր (Խնկոյան Աթաբեկ Հովհաննեսի, 19.10.1870, Սպիտակ–8.10.1935, Երևան) ― հայ խորհրդային մանկագիր, ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկական գրող, ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1932)։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում, ապա՝ Ալեքսանդրապոլի (այժմ՝ Գյումրի) քաղաքային դպրոցում։ 1890-1910–ին եղել է ուսուցիչ։ 1911–ին տեղափոխվել է Թիֆլիս, պաշտոնավարել Ս.Լիսիցյանի պանսիոնում։ Աշխատակցել է «Աշխատավոր», «Նոր աշխատավոր», «Աղբյուր», «Մաճկալ», «Հասկեր» պարբերականներին։ Առաջին ժողովածուն՝ «Բանաստեղծական փորձեր», լույս է տեսել 1890։ Խորհրդային կարգեր հաստատելուց հետո Խնկո Ապերը եկել է Հայաստան, ծավալել գրական–մշակույթային գործունեություն։ Հայկական դպրոցների համար կազմել է մայրենի լեզվի դասագրքեր։ Continue reading Խնկո Ապեր