90 հոգով՝ թուրքերի հետ բանակցելու

1918թ. փետրվարի վերջին Թուրքիայի հետ վերջնական հաշտություն կնքելու նպատակով Անդրկովկասի պատվիրակությունը մեկնում է Տրապիզոն «Կարլ թագավոր» օժանդակ հածանավով։

Մեդիամաքս գործակալության «Հանրապետություն» հատուկ նախագիծը

Ազատել Կարսի, Արդահանի և Բաթումի նահանգները

1918թ. մարտի 3-ին ստորագրվում է Բրեստ-Լիտովսկի պայմանագիրը, որով բոլշեւիկները ոչ միայն հրաժարվում էին Առաջին համաշխարհային պատերազմում հաղթանակող ռուսական բանակի բոլոր նվաճումներից, այլեւ տարածքային հսկայական զիջումներ էին անում Գերմանիային, Ավստրո-Հունգարիային, Բուլղարիային եւ Օսմանյան կայսրությանը։

Մեդիամաքս գործակալության «Հանրապետություն» հատուկ նախագիծը

Էրզրումի անկումը

1918թ. հունվարի վերջին՝ Երզնկայի անկումից հետո, թուրքական բանակն մեկը մյուսի հետեւից գրավում էր նախկինում ռուսական բանակի վերահսկողության տակ գտնվող շրջանները եւ շարժվում դեպի Էրզրում։ Թուրքական հարձակումը զուգահեռ պետք է շարունակվեր նաեւ Արդահան-Բաթում, Տրապիզոն-Բաթում, Բաթում-Թիֆլիս ուղղություններով։ Փետրվարի 10-ին թուրքերը մուտք են գործում Տրապիզոն, որտեղ մի քանի օր անց սկսվում է Անդրկովկասյան պատվիրակությունների հետ բանակցությունների հերթական փուլը, որի ամբողջ ընթացքում թուրքական բանակը շարունակում էր ռազմական գործողությունները։

Մեդիամաքս գործակալության «Հանրապետություն» հատուկ նախագիծը

Հայ-թաթարական բախումները Անդրկովկասում

«Զինվորները արեւմտյան ճակատում թրծված, բազմիցս բաց աչքերով դեպի մահը ընթացած մարդիկ որոշում են ճամփից դուրս, բավական հեռու տեղով, ճամփին զուգահեռ ուղղվել դեպի քաղաք։ Ճամփի երեք քառորդն անցնում են առանց միջադեպի, բայց նկատվում են թուրքերի կողմից, որոնք կրակում են զինվորների վրա։ Զինվորներին առաջնորդում էր Տեղ գյուղացի Պետրոսը, Գեւորգյան շքանշաններով կուրծքը զարդարած քաջ մարդ, որ հմտորեն ղեկավարելով խումբը, շեշտակի ու անվրեպ համազարկերով կասեցնում է թուրքերի մոտ 100 հոգանոց առաջացող խմբին։ Թուրքերը տասը սպանված եւ վիրավոր են ունենում, իսկ հայերը հինգ վիրավոր»,- գրում է Եղիշե Իշխանյանը։

Մեդիամաքս գործակալության «Հանրապետություն» հատուկ նախագիծը

Թուրքերի առաջխաղացումն ու Երզնկայի աղետը

Երզնկայում Սեբաստացի Մուրադի հրամանատարությամբ գործող հայկական զորաջոկատը որեւէ օգնություն չէր ստանում եւ փորձում էր հնարավորինս պահպանել սահմանագիծը։ Սակայն շուտով գեներալ Օդիշելիձեն հրամայում է Մուրադին եւ փոքրաթիվ ռուսական զորքին նահանջել Երզնկայից ուժերը որոշակի հատվածներում կենտրոնացնելու համար։ Մինչ այս իրադարձությունները Մուրադը փորձել էր կարգավորել հարաբերությունները շրջանի քրդերի հետ։ Նրանց առաջնորդներից մի քանիսին հրավիրել էին քաղաք, պատվել, զենք եւ սննդամթերք տվել։ Սակայն քրդերի վերջնական աջակցությունը ստանալ չհաջողվեց։

Մեդիամաքս գործակալության «Հանրապետություն» հատուկ նախագիծը